Digitalizacija i autorska prava

Sa zakašnjenjem smo primetili vest iz januara 2009. godine, koja stiže iz Holandije, a tiče se rešavanja problema odnosa autorskih prava i digitalizacije kulturne baštine. Svakome je jasno da je ovo sveprisutni problem, kako na svetskom nivou (setimo se namere Google da digitalizuje sve knjige najvećih biblioteka sveta i stvori jednu globalnu digitalnu biblioteku, što je upalilo alarm kod mnogih autora i izdavača u SAD i EU), tako i na lokalnom (i Srbija realno ima potrebu za regulativom ovog pitanja, nadamo se da će budući zakoni tretirati ovu oblast). U Holandiji je došlo, po mnogima, do ključnog sporazuma (i verovatno istorijskog, kako se često kaže): forum (udruženje) holandskih biblioteka FOBID i holandska asocijacija udruženja za zajedničko upravljanje intelektualnim i autorskim pravima VOI©E potpisali su opšti sporazum regulisanja autorskih i srodnih prava u projektima digitalizacije kulturne baštine Holandije. Suština sporazuma je da zastupljene biblioteke dobijaju dozvolu, pod određenim uslovima, od bukvalno svih nosilaca prava da digitalizuju njihove kolekcije i postave ih javno dostupnim za potrebe obrazovanja i istraživanja. Ovaj sporazum odnosi se na dela koja pripadaju holandskoj kulturnoj baštini i koja više nisu komercijalno dostupna. Biblioteke ne moraju da plate nosiocima prava sve dok digitalizovana dela pružaju pod određenim uslovima na korišćenje. U slučaju da digitalizovana dela budu postavljena dostupnim putem daljinskog pristupa ili preko interneta, u tom slučaju biblioteke moraju da plate za autorska prava. Ali u ovom slučaju ne mora se tragati za svim nosiocima prava prema zakonu, kojih može biti veoma veliki broj, već se sve reguliše preko Udruženja, čime se znatno skraćuje i uprošćava procedura. VOI©E će sa svoje strane uspostaviti "Centar za registraciju digitalizacije", gde će se prijavljivati projekti i donositi odluka o eventualnoj visini nadoknade za autorska prava.

Pojedinačni nosioci autorskih prava i dalje mogu da spreče da se dela digitalizuju i postave javno dostupnim, ukoliko to žele. U tom slučaju ustanova koja je digitalizovala delo mora da ga učini nedostupnim javnosti. Ali kako se kaže u zvaničnom saopštenju za medije, veoma malo nosilaca prava ima takve zahteve (što je slučaj i u Srbiji).

Veoma je značajno i to što je do ovog "proboja" došlo u Holandiji, zemlji-članici Evropske Unije, jer se očekuje da će i ostale članice EU vremenom manje-više prekopirati ovo rešenje, što bi regulisalo pitanje autorskih prava u čitavoj Evropi i snažno podstaklo digitalizaciju novijih naslova u mnogobrojnim projektima digitalizacije u Evropi, a pre svega u projektu Europeana, koji je do sada u sebe uključivao uglavnom dela nastala pre 20. veka.

Možete ostaviti komentar (0) 31.07.2009. 12:52

Prezentacija sa ALA 2009

For colleagues interested in digitization among public libraries in Serbia, but couldn't manage to attend ALA 2009 preconference on July 10, 2009, here is the presentation "DIGITIZATION PROJECTS AMONG PUBLIC LIBRARIES IN SERBIA: PROBLEMS, OBSTACLES AND SUCCESS STORIES", presented by Bogdan Trifunovic, from the Public Library Cacak, Serbia. I hope you'll find it interesting, but also would like to hear comments from you, regardless if they are positive or negative.

Zainteresovane kolege i pojedinci sada mogu pogledati prezentaciju "DIGITIZATION PROJECTS AMONG PUBLIC LIBRARIES IN SERBIA: PROBLEMS, OBSTACLES AND SUCCESS STORIES", koju je Bogdan Trifunović održao na ALA 2009 pre-konferenciji "Digitization in Developing Countries". Primetićete da su dati dobri primeri iz prakse više javnih biblioteka u Srbiji (Valjevo, Ljubovija, Kraljevo, Kruševac, Šabac, Čačak), a izabrani su prema postojanju digitalizovane građe na internetu ili prema snalaženju u veoma nepovoljnim uslovima za razvijanje projekata digitalizacije, kada mnogo osnovnije stvari nedostaju većini biblioteka Srbije. Statistički podaci prikupljeni su zahvaljujući ljubaznim koleginicama iz NBS, Dragani Milunović i Tamari Butigan-Vučaj, koje su podelile s nama rezultate ankete iz 2008. godine, kao i na osnovu dva upitnika koja je Biblioteka Čačak sprovela u 2009. godini. Nadamo se vašim komentarima, bez obzira da li su pozitivni ili negativni.

LINK: http://www.cacak-dis.rs/dokumenti/digitalizacija/digitization-in-serbia.ppt

Možete ostaviti komentar (1) 20.07.2009. 13:36

Digitalna Antologija srpske književnosti

Ovih dana značajnu medijsku pažnju privukao je projekat "Antologije srpske književnosti", odnosno njegovo zvanično pokretanje (vesti o tome možete pročitati ovde i ovde). U pitanju je zajednički projekat Učiteljskog fakulteta u Beogradu i Microsoft Razvojnog centra u Beogradu, u okviru aktivnosti programa „Partner u učenju“. Fakultet je odabrao više od 100 kapitalnih dela srpske književnosti (koja ne podležu autorskim pravima, dok su za ona dela koja podležu pribavljene dozvole), a samu digitalizaciju sproveo je Microsoft tim.

Pre svega želimo da čestitamo autorima projekta na inicijativi i ideji. Zastupljene autore i njihova dela moguće je na pregledan i jasan način pregledati, naslovi su klasifikovani prema književnim epohama (što je zgodno za učenike i obaveznu školsku lektiru), dok je uključena i pretraga po autoru, naslovu, književnom periodu i ključnim rečima (koja radi nezavisno od korišćenog pisma). Ono što privlači pažnju kod ovog projekta je način kako je digitalizacija knjiga urađena. Knjige su skenirane, a dobijene digitalne slike su najverovatnije "provučene" kroz neki softver za prepoznavanje karaktera (OCR). Tako dobijeni tekstualni fajlovi (sa osnovnim formatiranjem teksta, kao što su naslovi, podnaslovi i pasusi) sačuvani su u .docx formatu. U komentarima čitalaca na internetu može se primetiti kritika korišćenja ovog formata, što je standardni format Office 2007 programskog paketa. Odluka Microsoft-a da favorizuje svoju zadnju svitu kancelarijskog softvera na uštrb šire dostupnosti pomalo je diskutabilna, ali potpuno legitimna. Ono što vidimo kao problem je način kako digitalizovana knjiga izgleda krajnjem korisniku, ukoliko koristi neki drugi programski paket, kao što je veoma aktuelni OpenOffice 3.0. Formatiranje teksta u potpunosti je ispoštovano u Word 2007, ali njegov pandan iz OpenOffice, swriter, daje potpuno drugačiju sliku, u šta se možete uveriti na donjem primeru prikaza naslovne strane knjige "Antologija narodnih junačkih pesama" Vojislava Đurića.

Kao što se može primetiti iz ovog primera (koji je urađen na istom računaru), jedan od najvažnijih elemenata knjige, njen naslov, u Word-u se lepo prikazuje, dok je u programu swriter potpuno izgubio odlike formatiranja kao naslova dela, već se prikazuje kao linija teksta. Daljom analizom primetili smo da je u samom tekstu dela došlo do daljeg poremećaja u formatiranju pasusa, a takođe je uočljivo da su uvećana prva slova u reči na početku pojedinih pasusa prikazana kao latinična, mada je čitava knjiga pisana ćirilicom, i da se ne prikazuju slike u okviru stranica. I pored uočenih nedostataka, koji se mogu ignorisati u slučajevima da korisnici traže pre svega sadržaj digitalnih knjiga, a ne i njihov "izgled", završićemo zaključkom da ovaj projekat čini bogatijim našu digitalnu baštinu na internetu i da je neophodno da sličnih poduhvata bude što više, uz uzimanje u obzir ovog projekta i njegovih rezultata u određivanju strategije digitalizacije književnih dela.

Možete ostaviti komentar (0) 27.05.2009. 12:38

Digital Collections and Local History Survey Results

To collect more information about present condition of coexistence of digital collections and local history, Public Library Čačak created an online survey of nine questions, to reflect domestic theory and practice on this topic. Survey claimed that main purpose of it was to collect data on how local history practitioners utilize digital collections to develop their research. Total of 72 participants took part in the survey in March and April 2009, of which 52 finished survey answering to all questions. Although relatively small number of individuals participated, it must not be forgotten that survey was in Serbian, with emphasis on quite narrow fields of research and practice, away from dominant academic disciplines. That is why we could conclude that this survey is relevant for topics it deals with.

Most of the participants came from librarianship (69%), than research institutes (12.5%) and faculties (5.6%). Only two participants work in the museums and there was none from the archives, which possibly emphasizes the level of digital initiatives in those cultural institutions. The majority of participants (77.6%) work in institutions with less than 50 employees, which is usual size of public libraries in Serbia also. Some form of digitization activities in their institutions reported 73.4% participants. The survey has shown that 39.3% of participants responded that their institution started digitization project, while 19.7% claimed development of long term digitization program inside institution. Identical percent reported creation of centers or departments for digitization in their institutions. Among those participants who reported work in the field of historiography (65.6%), local history is the most represented research field with 36.4%, followed by research on the history of institution (32.7%) and the history of science (21.8%). Dominant majority of participants answered that digitization of collections will improve research and collaboration among scientists (92.7%), while only three responses expressed concerns about lower quality of research and overwhelming production which can not be followed by researchers.

When participants were asked to select three digitization priorities among nine offered, most of them as the first choice selected photos, postcards and maps (54.7%), than old newspapers and magazines (52.8%), and finally archival materials (47.2%). This result stem from current practice among public libraries in Serbia, where most of them starts their projects with digitization of old photos and postcards from local history collections. Oral history received only 15.1% answers, with digitization of old journals and papers dealing with local history in front of it, which clearly emphasizes current condition of oral history in Serbia. Considering services participants would like to see proceeding from digitization (participants were able to select three options), two services recoil from the others: connection of digital collections with OPACs and other online databases (73.1%) and full text search of collections (69.2%). It is interesting to see that much appreciated option of downloadable PDF documents (Public Library Čačak experience) came only third in the survey (voted by 50% percent of the participants). Characteristic Web 2.0 option, tagging documents by users (seen in the Library of Congress Flickr initiative called The Commons*) placed last in this survey (7.7%), even behind already established and quite usual service “Ask a Librarian” (13.5%). This suggests that overall level of the Internet development in Serbia is in direct connection with users' anticipations.

Final question in the survey refers to paying for digital services, namely we asked participants to express their opinion about financial background of digitization projects. Most of the answers (38.4%) reflect anticipation that those services should be free of cost to all, which was expected. A little bit of surprise is the number of participants suggesting that some kind of payment should be established: membership (19.2%), limited access and services to all users but advanced to those willing to pay (19.2%), payment model constructed on type and quantity of the service (17.3%). We do not want to imply that this suggests information managers and colleagues involved in organization of digital services should consider introduction of some payment model to users (because Public Library Čačak, for now, stands firmly behind idea that those services should be free, already paid by tax-payers' money), but in some cases this could be a topic for discussion.

We are able to summarize the results of this survey in several lines and they could be regarded as general conclusions:
- libraries lead activities in digitization among cultural institutions in Serbia,
- promoting local history collections and research in digital way is still underdeveloped field of work, although local history is the most frequent historiography research activity among cultural institutions,
- dominant majority of participants firmly believe that digitization of collections will improve research and collaboration among scientists,
- digitization of local history collections mostly involved paper materials (photos, postcards, maps, newspapers, journals), which are regarded as priorities, while some characteristic local history sources, like oral history or personal biographies, are treated as of lesser importance,
- users expect to see digital collections included inside larger online databases, with full search options at their disposal,
- digitization services do not have to be free of cost by default, considering introduction of some advanced features and users’ willingness to pay for high quality service.

----------------

30.04.2009. 07:58

Anketa o digitalizaciji i lokalnoj istoriji

Uradili smo malu online anketu, uz pomoć besplatnog servisa na sajtu SurveyMonkey. Naslov ankete je "Digitalne kolekcije i lokalna istorija" i urađena je za potrebe prikupljanja podataka o iskorišćenosti digitalnih kolekcija za unapredjenje istraživačkog rada u oblasti lokalne istorije, odnosno razvijanja servisa i usluga korisnih za istoriografski rad. Anketa je otvorena do 26. aprila 2009.

Anketa Digitalne kolekcije i lokalna istorija

Iako je anketa primarno namenjena zaposlenima u ustanovama kulture Srbije i istoričarima, dobro došli su svi zainteresovani da podele svoja iskustva i mišljenja o ovoj temi. Krajnji cilj je da prikupljene informacije budu statistički obrađene i objavljene kroz stručni rad, bez ugrožavanja anonimnosti učesnika ankete na bilo koji način.

Digitalizaciju definišemo kao neophodne procese pretvaranja analognih informacija (na papiru, u materijalnom obliku) u digitalni oblik. Digitalizacija se najčešće povezuje sa očuvanjem, promocijom i korišćenjem digitalizovane građe u “virtuelnom” svetu digitalnih tehnologija. U slučaju istorijske građe podrazumeva se da digitalizacija treba da sačuva vredne izvore za budućnost, ali i da istovremeno omogući njihovu veću dostupnost i lakoću korišćenja. Digitalizacija može da pruži nove metode istoriografskog istraživanja i da udahne vetar u jedra istoričarskog zanata. Lokalna istorija se može staviti u kontekst opštije, nacionalne istorije, kao njen sastavni deo. Jedno tumačenje bi bilo da je nacionalna istorija skup mnogih lokalnih istorija, ali mi ovde ne želimo da se matematički izražavamo i veštački stvaramo sisteme znanja. Lokalnu istoriju posmatramo kroz prizmu istorijata određenog regiona, grada, sela ili lokaliteta, sa uvažavanjem širih istorijskih procesa koji utiču na život u mikro sredinama. Zato ovde lokalnu istoriju definišemo kao celinu istorijsko-biografskih podataka i kulturne baštine o određenom geografskom podneblju.

Anketa se sastoji od ukupno 9 pitanja na koje su ponuđeni odgovori i oduzeće (najviše) isto toliko minuta vašeg vremena da je uradite. Hvala.

Možete ostaviti komentar (0) 16.03.2009. 11:30

Copyright © 2008-2010 Gradska biblioteka "Vladislav Petković Dis" · Pogon sNews · Kontakt · Mapa sajta · RSS feed · Prijava